De balksleutel van Huis Ter Buerze

In maart 2008 daveren de beurzen op hun grondvesten. Het begin van een wereldwijde economische crisis. In Brugge is er nu geen beursactiviteit meer maar ooit was het anders.

Beurs en/of herberg

Het middeleeuwse equivalent van het huidige Manhattan, het financiële hart van de wereld, ligt in Brugge. Waar de Grauwwerkersstraat en de Vlamingstraat elkaar kruisen, ligt het Beursplein. Het is genoemd naar de familie Van der Buerze, die er vanaf 1285 een herberg uitbaat. Het huis Ter Buerze dat er vandaag staat, is doorheen de eeuwen vaak verbouwd. Een balksleutel met drie geldbeurzen uit de bouwfase van het midden van de 15de eeuw bleef bewaard. Dit versierde uiteinde van een dragende zoldering behoort tot de collectie van het Gruuthusemuseum.

V_O_0067_c Dominique Provost

Balksleutel met het wapenschild van de familie Van der Buerze, 1453, eikenhout, Gruuthusecollectie. (c) Photography Dominique Provost

In de tijd van de familie Van der Buerze is Brugge een bloeiende handelsstad. Ze is het ontmoetingspunt tussen noord en zuid, tussen handelaars uit het Middellandse Zeegebied en handelaars uit het gebied rond de Baltische Zee. De Van der Buerzes zorgen in hun herberg niet alleen voor voeding en onderdak voor de handelaars. Zoals vele herbergiers treden ze ook op als tussenpersoon bij financiële transacties en nemen ze handelswaar in bewaring.

Banken zoals wij die nu kennen, bestaan op dat ogenblik nog niet. Om hun Venetiaanse Ducati, Florentijnse Fiorini d’oro, Spaanse Doblas, Keulse en hanseatische Marke, Engelse Nobles of Franse Ecu te wisselen in andere goudmunten, doen de internationale kooplieden een beroep op herbergiers, makelaars en geldwisselaars. In de 13de eeuw houden de geldwisselaars zich vooral op in de overdekte gaanderij aan de achterzijde van de lakenhalle, grenzend aan de Oudeburg. Rond 1300 verplaatsen ze het zwaartepunt van hun activiteiten naar de gaanderijen van de Waterhalle op de Markt.

detail beursplein

Detail van het Beursplein met de houten kraan aan de toen nog open Kraanrei. Collectie Groeningemuseum Brugge, midden 16de eeuw, inv. nr. 0.410.

foto4

Detail uit Marcus Gheeraerts’ Plattegrond van Brugge 1561-1562 (herdruk 1976) met centraal het Oude Beursplein. De kraan is hier iets minder prominent afgebeeld.

In de 15de eeuw verschuiven de bankactiviteiten verder noordwaarts,  naar het pleintje voor de herberg Ter Buerze. Aan dat plein wordt al handel gedreven door de Italianen, die er ook hun natiehuizen hebben. De Italianen introduceren in Brugge nieuwe financiële technieken zoals wisselbrieven en girorekeningen, die het contant geld vervangen. Het Beursplein wordt het kloppende hart van de internationale handel. Kooplieden komen er samen om zaken te doen en informatie uit te wisselen over de economische en politieke toestand in hun thuisstreek. Al in 1370 worden in Brugge op verschillende tijdstippen de wisselkoersen van verschillende steden genoteerd. Deze praktijk ligt aan de basis van de huidige beurs.

20121219_0114

Grootboek van het jaar 1369 van de wisselaar Colard de Marke uit Brugge.  Iedere pagina is verdeeld in twee kolommen, waarbij de eerste de naam van de rekeninghouder bevat samen met het debetbedrag (me doit) en daarnaast de kolom met de creditzijde (doy). Als alles is vereffend, wordt het lijstje gewoon doorstreept. (Stadsarchief Brugge, Oud Archief, reeksnr. 305: Koopmansboeken). (c) Photography Dominique Provost

 

Bankier en/of herbergier

De Brugse makelaars en herbergiers evolueren tot echte bankiers. Zij houden slechts een deel van het geld, dat zij in bewaring krijgen, in reserve. De rest investeren zij in handel en vastgoed. Het Brugse stadsbestuur treedt daarbij op als borgsteller, in het geval een herbergier of makelaar failliet zou gaan. De Stad houdt ook toezicht op het goed functioneren van de beurs. Tijdens de beurstijden worden bedelaars en landlopers geweerd.

beursplein sanderus

Het Beursplein uit Sanderus’ Flandria Illustrata (ed. 1641). Op dat ogenblik is de herberg van de familie Van der Beurze in de hoek van het plein niet meer de spil van de financiële handel in Brugge, maar in gebruik als natiehuis van de Venetianen, gelegen tussen de natiehuizen van de Genuezen en de Florentijnen.

Er bestaat geen twijfel over dat de naam en het wapenschild van de familie Van der Buerze aan de grondslag ligt van het woord ‘beurs’ als financiële markt, hoewel het woord ‘beurs’ voor een lederen buidel of tasje al veel ouder is.

De internationale gemeenschap in Brugge associeert de naam ‘beurs’ vooral met het plein. Zo schrijft Hieronymus Münzer, een Duits geneesheer die in 1495 Brugge bezoekt, in zijn reisdagboek: “Er is te Brugge een plein waar de kooplieden zich verenigen; men noemt het De Beurs. Daar komen Spanjaarden, Italianen, Engelsen, Duitsers, Oosterlingen, kortom alle natiën samen.”

Vanaf het einde van de 15de eeuw is de rol van Brugge als financieel centrum uitgespeeld. Antwerpen neemt die rol over in een gebouw dat ze naar het Brugse plein ‘De Beurs’ noemen. Vanuit Antwerpen verspreidt de naam én de vorm van het gebouw met een zuilengalerij rondom een rechthoekig binnenplein zich in Engeland als ‘burse’, in Frankrijk als ‘bourse’, in Italië als ‘borsa’, in Spanje als ‘bolsa’ en in Duitsland als ‘Börse’, terwijl Russen het woord ‘birža’, Tsjechen ‘burza’, Zweden ‘börs’ en Denen en Noren ‘børs’ gebruiken.

Te Brugghe is een opene plaetse seer wel gheleghen tot alle wijcken der stadt: daer voor aen staet een out huys, van den edelen gheslachte der Borsen ghenoemt, eertijdts ghebouwt, met zyne wapenen van gehouwen steen, boven de poorte, welck drie borsen zijn. Van dit huys, gheslacht ende wapen, heeft dese plaetse den naem ghecreghen, ghelijck ghemeynlijck in diergelijcke dingen gheschiedt. Ende want de Cooplieden die te Brugghe woonden, dese plaetse oft borse verkosen ende gebruyckten, ende noch hedendaeghs tot vertreck ende versamelinge om heuren coophandel te dryven, gebruycken, ende daer nae t’Antwerpen ende te Berghen ter marckt trocken, hebben om de ghelijckenisse ende ghewoonte der plaetsen van Brugghe, den naem ghegheven der plaetsen van Antwerpen ende Berghen, daer zy t’samen versamelden tot coophandel, de selve oock van gelijcke Borse heetende. (Lodovico Guicchiardini, Beschrijvinghe van alle de Nederlanden, Kiliaanvertaling, Amsterdam 1612)

 

Een chocoladen Beursgebouw anno 2015

De Oostenrijkse kunstenaar Rainer Ganahl grijpt voor zijn ontwerp voor de Triënnale Brugge 2015 terug naar het financiële verleden van Brugge. Hij verwerkt de schermgevel van de herberg Ter Buerze in chocolade en laat er de woorden Uber Capitalism boven zweven. Tegelijk een eerbetoon aan Brugges financiële verleden en een aanklacht in vergankelijk materiaal dat de fragiliteit van het hele monetaire systeem op een amusante en tegelijk onbehaaglijke manier te kijk zet.

Meer objecten en verhalen

Geen gedachten over De balksleutel van Huis Ter Buerze

  1. De Nieuwe Beurze schreef:

    Dit is op De Nieuwe Beurze herblogden reageerde:
    Erg toepasselijk artikel van de Musea Brugge over de oudste beurs van Europa, te Brugge. Meteen is ook de oorsprong duidelijk van de benaming van ‘De Nieuwe Beurze’, centrum voor duurzaam ondernemen te Brugge.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *