De sireschakel van de Sint-Sebastiaansgilde

Elk jaar opnieuw, rond eind mei, krijgt de collectiebeheerder van het Gruuthusemuseum een telefoontje. Of ze de doos mogen komen ophalen. En zo verlaat elk jaar een 16de-eeuwse ketting het museum om te schitteren rond de hals van een trotse koning.

Sint-Sebastiaansgilde

Koningsschieting 2015

 

De ketting in kwestie is de sireschakel van de Sint-Sebastiaansgilde van Sint-Kruis, de ‘Vrye Archiers van Mynheere Sint-Sebastiaen’. Het is een opmerkelijk object in de Gruuthusecollectie én een van de weinige schuttersbreuken in Vlaanderen die nog steeds elk jaar gedragen wordt tijdens de koningsschieting van de schuttersgilde.

De hoofdvogel

Het doel van de koningsschieting is om de hoofd- of koningsvogel af te schieten. Deze vogel wordt meestal op een staak aangebracht, vroeger ook wel op een toren. Oorspronkelijk gebruikte men een duif als hoofdvogel, een verwijzing naar de Heilige Geest. Daarna plaatste men een (lokale) gaai of een (uit de nieuwe wereld geïmporteerde) papegaai op de staak. Het is immers makkelijker mikken op zo’n kleurrijke vogel dan op een grijze duif…

X.O.0041

Schakelfragment van een schuttersgilde uit Ramskapelle, (c) Dominique Provost Bruges

Wie de hoofdvogel schiet, mag zich koning noemen en krijgt het voorrecht om de sireschakel te dragen. In 2015 was dhr. Tuyttens de gelukkige. De vogel die onderaan de sireschakel hangt, staat symbool voor de hoofdvogel.

Op de groei gemaakt

De sireschakel van Sint-Kruis is door de eeuwen heen ‘gegroeid’. De oudste onderdelen dateren uit 1560. In de loop der eeuwen voegt men aan de ketting elementen toe: schildjes met de naam van de koning en medailles die aan bepaalde gebeurtenissen herinneren. Het jongste schildje is dat van ‘Poupaert Fr. Sire 1951-1953’. De aanwezigheid van al deze namen verklaart ook waarom men een sireschakel ook wel eens ‘sirebreuk’ noemt: verschillende namen maken deel uit van de ketting en breken die als het ware.

De sireschakel is gemonteerd op een fluwelen kraag die voor de nodige stevigheid zorgt. Op de kraag vinden we elementen terug die verwijzen naar stad en streek van de schuttersgilde. Centraal staat het wapenschild van de Habsburgers, de dynastie die bij het ontstaan van de schakel aan de macht was in de Nederlanden. Naast dit schild klauwen de leeuwen van het Proosse en van Vlaanderen. Achteraan op de schakel staan de wapenschilden van de Sint-Sebastiaansgilde en dat van de proost van Sint-Donaas, van wie Sint-Kruis afhing.

 

Zoals de belangrijke heren

Vaak lijken sireschakels op de kettingen van hoogwaardigheidsbekleders. Bij sommige schakels zijn er bijvoorbeeld gelijkenissen met de ketting van de Orde van het Gulden Vlies, die in 1430 in Brugge opgericht werd door hertog Filips de Goede. Deze gelijkenis is niet toevallig.

 

bourgondische-vuurslag

De zogenaamde bourgondische vuurslag, architectuurelement

Al in de 15de eeuw beslissen de Bourgondische hertogen dat de schuttersgilden het motief van de Bourgondische vuurslag met de vuurstenen, zoals het voorkomt in de Gulden Vlies-ketting, mogen gebruiken voor hun konings- of sirebreuk. Een hele eer voor de schuttersgilden! De schutters vormen in deze periode dan ook een stadsmilitie. Ze verdedigen mee de stad als die aangevallen wordt en zo helpen ze de Bourgondische hertogen met de verdediging van hun rijk. Maar een volledige kopie van de Gulden Vlies-ketting mogen ze er nu ook weer niet van maken. Aan de ketting van de schuttersgilden komt onderaan geen ramsvel maar wel een papegaai. Soms krijgt de vogel gezelschap van de beschermheilige van de gilde. Dat kan Sint-Sebastiaan zijn (handbogen), Sint-Joris (kruisbogen), Sint-Jan en andere schuttersheiligen zoals Margaretha van Antiochië die soms voorkomt in combinatie met Sint-Joris.

Weer als nieuw

De sireschakel van de Sint-Sebastiaansgilde van Sint-Kruis was en is nog steeds een gebruiksvoorwerp. En dat gebruik heeft zijn sporen nagelaten. In 2012 was de sireschakel aan restauratie toe. En dat is minder evident dan het lijkt met zo’n stuk.

De sireschakel is namelijk samengesteld uit twee verschillende materialen: metaal en textiel. En dat zijn twee erg verschillende restauratiedisciplines. Daarom is de opdracht ook uitgevoerd door twee restauratoren: Derek Biront van Metafose voor het metaal en Joke Vandermeersch voor het textiel. Sindsdien kan de trotse koning de sireschakel weer met een gerust hart omhangen.

 

Meer weten?

Op de website van de Sint-Sebastiaansgilde van Sint-Kruis staat een uitgebreid blokje geschiedenis te lezen.

Johan Weyts, In het spoor van Karel de Stoute : vrije archiers van mynheere Sint-Sebastiaen te Sint-Kruis-Brugge, Brugge 2008.

Fons Dewitte, De Vrije Archiers van Mijnheere Sint-Sebastiaan, Brugge 1976.

 

Meer objecten en verhalen

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *