De gele bijbel

In 1972 schrijft het stadsbestuur van Brugge een basisboekwerk: de ‘gele bijbel’. Daarmee verricht het bestuur baanbrekend werk: het is immers het allereerste document in België waarin op stedelijk niveau aan stadsplanning wordt gedaan. De uitdaging is dan ook niet gering: men wil in de toekomst een evenwicht vinden tussen erfgoedwaarden en stedelijke ontwikkelingen. Klinkt actueel?

DSC_0032 (Small)

Het probleem

Met het Structuurplan Brugge 1972, dat bij de uitgave in 1976 de roepnaam ‘gele bijbel’ krijgt, zet het bestuur de krijtlijnen uit voor het stedelijk beleid in Brugge voor de komende vier decennia. Een belangrijke aanleiding voor het schrijven van het plan is de gemeentefusie van 1971. Brugge fusioneert dan met zeven omliggende gemeenten en groeit uit tot de vijfde grootste stad van België (en zelfs de tweede in oppervlakte). Door deze groei moeten functies als wonen, werken, winkelen, mobiliteit… opnieuw op elkaar worden afgestemd.

ALB_08_043

Prins Albert op bezoek in Brugge n.a.v. de internationale persdag over het Structuurplan, 1973 (c) Stadsarchief Brugge / Beeldbank Brugge

‘Het is thans voor iedereen duidelijk dat het behoud en de herwaardering van historische steden evenals de harmonische ontplooiing van hun suburbia niet kan gebeuren zonder duidelijke richtlijnen en zonder klare strategie: het structuurplan is hiertoe het geëigend instrument.’ Citaat uit het Structuurplan Brugge, uitgave 1976

Men start met het opstellen van een gedetailleerde inventaris van de stedelijke functies en het erfgoed. De focus ligt daarbij op de binnenstad. Na analyse van alle gegevens komt  men uit bij vier problematieken.

Het wegtrekken van de woonfunctie uit de stadskern naar de deelgemeenten staat met stip op één. Dit brengt immers leegstand en verval van gebouwen met zich mee en het tast ook het sociale netwerk aan. Aan de grond van dit eerste probleem ligt probleem twee: het is de concentratie van de dienstensector en de toeristische functies in het stadscentrum die bewoners wegduwt. Een derde pijnpunt is de ongeremde groei van het autoverkeer in de binnenstad. En ten slotte constateert men een continue sloop van het historisch patrimonium.

De oplossing

In de gele bijbel formuleert het stadsbestuur antwoorden op deze problemen. De focus ligt op de woonfunctie in de binnenstad en het herstellen van de harmonie tussen de verschillende stedelijke functies. Men formuleert zeven pijlers ten gunste van een leefbare binnenstad.

FOA19314

Het Zand. Deze foto werd gemaakt door architect René Vandenheede in functie van de opstelling van het Structuurplan (c) Stadsarchief Brugge, verz. J.A. Rau

De belangrijkste is de verbetering van de woningkwaliteit. De in 1979 ingevoerde functionele verbeteringspremie moet dit ondersteunen. Het opstarten van sociale woningbouw en de restauratie van de godshuizen sluit hierbij aan. De opmaak van een erfgoedwaarderingskaart, bijkomende beschermingen en de herziening van de premie voor niet-beschermd, waardevol erfgoed (de zogenaamde ‘Kunstige Herstelling’) komt dan weer het behoud van het patrimonium ten goede. Daarnaast zet het bestuur in op het versterken van het verblijfstoerisme en de aanpak van de mobiliteit in de binnenstad. Het zuiveren van de reien en een actief groenbeheer moeten bijdragen tot het verhogen van de kwaliteit van de stedelijke omgeving.

Deze pijlers dienen tijdens de volgende twintig jaar als toetsstenen bij het ontwikkelen van nieuwe plannen voor de Brugse binnenstad.

De actie

En dan is het tijd voor actie. Heel wat verworvenheden die wij vandaag als vanzelfsprekend beschouwen, vloeien voort uit de lijnen die in de gele bijbel zijn uitgezet.

Zo springt het licht voor koning auto op rood. Stadspleinen krijgen de functie van publieke (voetgangers)ruimte en auto’s worden óf naar een randparking óf naar ondergrondse parkeerplaatsen afgeleid. Al duurt het wel zijn tijd… Voor de Markt is het pas in 1996-97 zover, nadat het stadsbestuur de laatste 63 parkeerplaatsen heeft geschrapt en de heraanleg van het plein is afgerond.

‘Een grote hindernis voor de heropleving van de Brugse binnenstad is het verkeer. (…) Het stadsweefsel van oude steden kan niet aan het verkeer aangepast worden. Oude steden (zoals oude mensen) sterven gewoonlijk in de loop van dergelijke heelkundige ingrepen. De oorzaken van het verkeer moeten gewijzigd en beperkt blijven.’ Citaat uit het Structuurplan Brugge, 1976

Een ander actiepunt is het gecontroleerd laten groeien van toerisme in de binnenstad, complementair met het kust- en poldertoerisme. Het klinkt vandaag nog steeds herkenbaar: men concentreert het toeristisch circuit in de verkeersvrije/-arme ‘gouden driehoek’. Toeristische informatiepunten, het water en een aantrekkelijk stadsbeeld worden als troeven uitgespeeld. In de decennia die volgen, wordt deze basisvisie steeds verder toegepast en verfijnd, denken we maar aan de hotelstop (1996), de vakantiewoningstop (2002) of de realisatie van het kanaaleiland (2002).

Het vervolg

Na de gele bijbel volgen nog (ruimtelijke) plannen. Daarin krijgen de deelgemeenten de plaats die hen toekomt. Want hoewel mede gegroeid uit de gemeentefusie, was er in de gele bijbel weinig aandacht voor  de wisselwerking tussen de binnenstad en de deelgemeenten en de Zeehaven.

In 2000 dient een nieuwe situatie zich aan: de volledige Brugse binnenstad wordt door UNESCO erkend als werelderfgoed. Naar aanleiding van de UNESCO-aanbevelingen schrijft men in 2012 een Managementplan. De gele bijbel is daarbij het uitgangspunt en een periode van 40 jaar stadsvernieuwing en erfgoedbeleid wordt geëvalueerd.

De toekomstvisie geformuleerd in het Managementplan uit 2012 giet men drie jaar later in een thematisch ruimtelijk uitvoeringsplan (RUP) Stadslandschap. Met dit vernieuwend juridisch instrument wil Brugge een kader scheppen om naast het erfgoed ook de leefbaarheid van de stad te behouden. Aspecten als ‘behoud’, ‘groei’, ‘conservatie’ en ‘vernieuwing’, basisbegrippen uit de Brugse gele bijbel uit 1972, blijken ook vandaag nog verrassend actueel.

Documenten

Structuurplan Brugge, uitgave Groep Planning, 1976

Managementplan UNESCOwerelderfgoed Brugge, 2012 (www.brugge.be)

Perstekst Thematisch Ruimtelijk Uitvoeringsplan Stadslandschap (mei 2015)

Meer objecten en verhalen

2 gedachten over De gele bijbel

  1. […] presenteren we u in deze reeks, na de gele, een tweede bijbel: de bijbel van de Belgische neogotiek. Zo wordt het boek ‘Les Vrais Principes […]

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *