Een ontwerp voor de Ezelpoort

Een stadspoort met spitse torentjes, kantelen én een ophaalbrug. Charles De Wulf ziet het helemaal voor zich rond 1900. De Wulf is op dat ogenblik stadsarchitect van Brugge en heeft zijn oog laten vallen op de Ezelpoort. Tussen 1897 en 1902 stelt hij een ambitieus plan op om de poort te herstellen in haar oorspronkelijke vorm.

Een plan voor de Ezelpoort

Net zoals zijn leermeester en voorganger Louis Delancenserie, grijpt De Wulf terug naar oude afbeeldingen en archiefstukken om zijn plan te onderbouwen. Voor de Ezelpoort baseert hij zich qua uiterlijke vormgeving in hoofdzaak op het plan van Marcus Gerards uit 1562. Daarmee keert hij erg ver terug in de tijd. Eigenlijk is de poort al sinds de vroege 17de eeuw verlaagd en sterk gewijzigd. Welke situatie kan men dan de oorspronkelijke noemen? Maar de Wulf maakt dus een duidelijke keuze. Hij aarzelt niet om in zijn ontwerp het monument opnieuw te vervolledigen en te idealiseren, geïnspireerd op andere gekende militaire bouwwerken.

Zowel de lokale pers als vaak gerenommeerde Brusselse tijdschriften nemen De Wulfs project fel op de korrel. Er wordt hevig gediscussieerd. De Wulf verdedigt zijn project met verve in drie publicaties. Maar toch keurt men het ontwerp uiteindelijk definitief af in 1902.

Voor de Ezelpoort is dit geen goed nieuws. De poort verkommert en pas een kleine honderd jaar later, in 1991, volgt de restauratie. Daarbij behoudt men het 17de-eeuwse uitzicht van de poort (‘consoliderende restauratie naar vorm’). Maar omdat de muren en het metselwerk in veel slechtere staat blijken dan gedacht, is men wel gedwongen deels met nieuwe materialen te werken (‘harde restauratie’). Binnen heeft men zoveel mogelijk bewaard en hersteld. En zo kan Jos van Immerseels Anima Eterna nu vanonder een prachtig 17de eeuws eikenhouten gebinte zijn muzikanten de wereld rond sturen.

De restauratievisie van de Brugse stadsarchitecten

Het project rond de Ezelpoort mag dan wel afgewezen zijn, toch hebben Charles De Wulf (1862-1904) en zijn voorganger, Louis Delacenserie (1838-1909) hun stempel gedrukt op het Brugse straatbeeld. Zowel met hun restauratie- als met hun nieuwbouwprojecten dragen deze stadsarchitecten een duidelijke visie uit.

Die visie is geïnspireerd op de geschriften en de praktijk van de Franse architect Eugène Viollet-le-Duc (1814-1879). Hij is de grondlegger van een restauratiemethode die op zuiver wetenschappelijke kennis is gebaseerd. Viollet-le-Duc kiest voor een integrale restauratie van het monument in zijn originele stijl. Zijn Dictionnaire raisonné de l’architecture (1854-1868) heeft grote invloed uitgeoefend op zowel Delacenserie als De Wulf. Vooral de theorieën over authenticiteit en historicisme vinden hier in Brugge, net als in vele andere Europese steden, definitief ingang. Beide stadsarchitecten zouden trouwens Europa doorkruisen om inspiratie op te doen voor de verfraaiing van ‘hun’ stad.

Politieke steun

Wat Delacenserie en De Wulf extra de wind in de zeilen geeft, is het feit dat zij volop kunnen rekenen op de steun van het stadsbestuur. Dat bestuur mikt er immers op dat het herstellen van het middeleeuwse karakter van Brugge het toerisme zal stimuleren. En dat zal dan weer zorgen voor een economische heropleving van de stad. Toerisme en de ontwikkeling van een nieuwe haven moeten Brugge terug op de kaart zetten.

De Brugse situatie onderbouwt ook die plannen. In de nasleep van de Franse revolutie is in de stad wel waardevol bouwkundig erfgoed afgebroken maar de industriële revolutie heeft de stad nagenoeg ongemoeid gelaten. De middeleeuwse gebouwen en het stratenpatroon zijn niet verstoord door fabriekscomplexen en arbeidersbuurten. De stad ligt er ongeschonden ‘middeleeuws’ bij en wordt al sinds de vroege 19de eeuw door erfgoedliefhebbers de hemel ingeprezen.

De stadsarchitecten geven met hun restauratie- en nieuwbouwprojecten letterlijk vorm aan de plannen van het bestuur. Delancenserie zet enkele beeldbepalende gebouwen neer in de stad, zoals de Rijksnormaalschool, de Minnewaterkliniek en het Provinciaal Hof. Hij restaureert ook heel wat gebouwen, waaronder het Gruuthusepaleis. Zijn leerling De Wulf volgt een ietwat andere lijn. Hij heeft een voorkeur voor de Vlaamse renaissance-stijl en is meer een verfraaier. Hij smukt gerestaureerde en nieuwe gevels op met sluitstenen, ankers en windwijzers. De gevel van zijn eigen woning in de Academiestraat is daarvan een mooi voorbeeld. Net als zijn ontwerp voor de Ezelpoort…

Meer zien?

Op 10 en 11 september is het Open Monumentendag in Brugge en kan je een aantal realisaties van Delacenserie bezoeken. De Wulf was volop bezig met de restauratie van de O.L.V.-kerk toen hij stierf; Delacenserie nam de werf over. Ook deze kerk is te bezoeken op OMD.

Meer weten?

De tekeningen van de Ezelpoort en andere tekeningen De Wulf en zijn voorganger Delacenserie maken deel uit van het Fonds Technische Dienst van Stad Brugge. Dit najaar worden ze overgedragen aan het Stadsarchief.

De geschriften van De Wulf over zijn visie en over de Ezelpoort (porte des Baudets):

  • De Wulf, Charles, A propos d’ esthétiques des villes, 1902-1903
  • De Wulf, Charles, Notice sur le projet de restauration de la porte des Baudets à Bruges, Brugge, 1899
  • De Wulf, Charles, Restauration de la Porte des Baudets, Brugge, 1902

Literatuur:

Decq, Martine, De stadspoorten van Brugge. Een voorbeeld van middeleeuwse militaire architectuur, Rijksuniversiteit Gent- HIKO, onuitgegeven licentiaatsverhandeling, 1974, pp. 80-95, 158-159

Beernaert, Brigitte en Esther, Jean-Pierre, Stad Brugge. Ezelstraatkwartier, brochure Open Monumentendag, 10 september 1989,nr. 30

Beernaert, Brigitte, Stad Brugge.  Het beste van 25 jaar, brochure van Open Monumentendag, 7 en 8 september 2013, pp. 41-44

Meer objecten en verhalen

1 gedacht over Een ontwerp voor de Ezelpoort

  1. […] weerklinkt vandaag het getik van de degens van de Hallebaardiers, een schermersvereniging, en in de Ezelpoort de muziek van Anima Eterna. De Smedenpoort is de enige poort waar het verkeer nog steeds in twee […]

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *