Het fotoalbum van de Brugeoise

In de 19de en vroege 20ste eeuw is Brugge niet bepaald een industriestad. Toch zijn er enkele bedrijven gevestigd die een meer dan lokaal of regionaal belang hebben. Vooral een ervan groeit uit tot een heuse wereldspeler: het metaalverwerkend bedrijf La Brugeoise.

Groei

De geschiedenis van de firma begint in 1854, wanneer de Brugse ijzerhandelaar Jozef De Jaegher een ijzergieterij opstart, eerst in de Ezelstraat en later in de Raamstraat. De onderneming groeit snel en specialiseert zich in de bouw van spoorwegmaterieel en metalen gebinten. Tegen het einde van de 19de eeuw werken er meer dan vijfhonderd arbeiders.

178AD_1 (Small)

Album La Brugeoise, collectie Westflandrica

In 1902 gaat het even mis. Een tegenvallende conjunctuur en iets te gewaagde buitenlandse investeringen brengen het bedrijf op de rand van de afgrond. Maar vers kapitaal en een nieuwe directie zorgen voor een geslaagde doorstart onder de naam Société anonyme La Brugeoise. Ten zuiden van de stad, op het grondgebied van Sint-Michiels, bouwt men tussen het kanaal en de spoorweg naar Gent een nieuwe fabriek. In 1905 wordt ze in gebruik genomen. Weldra is er 1500 man aan de slag. In de loop van de 20ste eeuw groeit het bedrijf verder, mede dankzij een aantal fusies. In 1986 gaat La Brugeoise op in de Canadese groep Bombardier.

Wijf, wilt ge  nu wat weten? ’t Is uitgesproken en beslist: de brug komt er! Maar dàt is ’t ergste niet, – weet ge wàt?… Ons huis vliegt weg!

Heden in de aanbieding

De specialisatie blijft lange tijd dezelfde: rollend spoorwegmaterieel (ook trams) en ijzeren

178AD_4 (Small)

Album La Brugeoise, Gebinte (systeem Vierendeel) voor de kerk in Dadizele, collectie Westflandrica

of stalen gebinten, waaronder bruggen. Bij deze bruggen zijn er ook zogenaamde Vierendeelbruggen, een speciaal type vakwerkbrug dat ontwikkeld is door de Belgische ingenieur Arthur Vierendeel (1852-1940), een grote naam in zijn vak. De voormalige Scheepsdalebrug in Brugge, die in 2009 gesloopt werd, was van dit type en werd gebouwd door de Brugeoise.

Om het bedrijf meer bekend te maken en aan te prijzen bij potentiële klanten, laat de directie van La Brugeoise foto’s maken van de verschillende producten. Die worden gebruikt in gedrukte catalogi. In 1908 — drie jaar na het in gebruik nemen van de nieuwe fabrieksgebouwen — stelt men zelfs een album samen met originele foto’s.

Op hoeveel exemplaren dit album verscheen, is niet bekend. Het exemplaar dat bewaard wordt in Westflandrica, de Provinciale Erfgoedbibliotheek telt niet minder dan 77 zwart-wit

FO-B00280_17091908_Stadsarchief Beeldbank

Prentkaart van de eerste foto uit het Album La Brugeoise, Beeldbank Brugge, collectie Stadsarchief Brugge

foto’s op groot formaat, van hoge professionele kwaliteit en op stevig karton gekleefd. Alles is ingebonden in een mooi album van oblongformaat (25,5 x 34 cm). De titel luidt: La Brugeoise. Usines métallurgiques. Société anonyme. Saint-Michel-lez-Bruges (Belgique). Het album is niet gedateerd, maar bij de eerste foto luidt het bijschrift, dat in een zorgvuldig handschrift is toegevoegd: ‘Sortie du personnel, vue prise le 17 septembre 1908’ (het personeel verlaat de fabriek, foto genomen op 17 september 1908).

Middelerwijl was het werk aan de brug in volle bedrijf; den dag lang klopten en hamerden de arbeiders het ijzer; zware stukken werden met klinknagels en bouten samengevoegd, en het metalen geraamte groeide tot een schoon geordend geheel.

Amerika – Azië – Avelgem

Voor de foto’s van het bedrijf zelf, de eerste negen foto’s in het album, maken de samenstellers een selectie uit een fotoreportage van de Brugse fotograaf Alfons Watteyne sr. Een van deze foto’s verschijnt later ook als prentkaart.

Na de voorstelling van de fabriek volgt een foto van de stand op de wereldtentoonstelling van Milaan in 1906. Deze vindt plaats naar aanleiding van de opening van de Simplontunnel, waarmee een spoorverbinding tussen Parijs en Milaan voltooid wordt.

Daarna volgt een ruime staalkaart van de productie van de fabriek. Het hoofdaccent ligt op het spoorwegmaterieel: goederen- en personenrijtuigen voor zowel Belgische als buitenlandse maatschappijen (in Italië, Argentinië, Brazilië, India, China, Spanje…) en trams. De rijtuigen zijn vermoedelijk allemaal op de terreinen van de fabriek gefotografeerd. In een aantal foto’s zijn de fabrieksgebouwen nog zichtbaar. In andere retoucheert men de achtergrond bij de afdruk weg om een neutraler beeld te krijgen.

178AD_3

Album La Brugeoise, Belgische spoorwegen – wagon 2de klasse, collectie Westflandrica

Daarna volgen foto’s van een aantal andere metaalconstructies, hoofdzakelijk ontworpen door Vierendeel. Metalen (spoorweg)bruggen volgens het Vierendeelprincipe vinden hun weg naar Charleroi, Marchienne-au-Pont, Dendermonde, Brazilië en China. De bekendste brug uit de reeks is ongetwijfeld de brug over de Schelde in Avelgem, een belangrijke inspiratiebron voor Stijn Streuvels’ roman De Teleurgang van de Waterhoek (1927). Ten slotte bevat het album ook foto’s van andere metalen constructies: een schachtbok voor een kolenmijn en een metalen koepel voor een gebouw in Brazilië, de spits van de nieuwe kerk in Dadizele en een gasometer in Brugge.

De bedoeling van de samenstellers van het album is duidelijk: een zo ruim en gevarieerd mogelijk beeld geven van het bedrijf, zijn productie en de realisaties in binnen- en buitenland.

De brug lag er nu – prachtige prestatie – horizontaal vlakke lijn, over de ruimte gestrekt, de twee uiteinden alleen op de pinnen der voetstukken gesteund, – in vorm en bouw tot het uiterst noodzakelijke herbracht, streng en adequaat als de uitkomst eener stelkundige berekening (…). De Schelde bleef gedoezig, haar water dreef er kalm onder door, als voorheen, kronkelend in de wijde uitgestrektheid der groene meerschen, onder ’t hoog gewelf van den blauwen hemel.

Het fotoalbum raadplegen?

Neem contact op met Westflandrica, de Provinciale Erfgoedbibliotheek.

Meer lezen?

Jan D’hondt, Industrialisatie: het voorbeeld van La Brugeoise, in: Marc Ryckaert en André Vandewalle (red.), Brugge. De geschiedenis van een Europese stad, Tielt, 1999, blz. 197.

Citaten uit: Stijn Streuvels, tekstkritische editie door Marcel De Smedt en Edward Vanhoutte, De teleurgang van den Waterhoek, Antwerpen, 1999, blz. 80, 226, 268-269.

Meer objecten en verhalen

2 gedachten over Het fotoalbum van de Brugeoise

  1. Jan D'hondt, archivaris schreef:

    Niet onbelangrijk om weten: een groot deel van het archief van La Brugeoise (met onder meer ook een exemplaar van dit album en met nog veel andere productcatalogi) wordt in het Stadsarchief bewaard.

  2. […] van de basiliek van Dadizele, gemaakt in de Brugeoise, coll. Westflandrica – Provinciale Erfgoedbibliotheek […]

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *