Clubzot of Cercletrut

Zondag 21 maart 1920. FC Brugeois verslaat RC Malines. Club Brugge viert zo de eerste van zijn 14 titels, een mijlpaal in de geschiedenis van Club. Kunstschilder en graficus René De Pauw vereeuwigt deze gebeurtenis in de prent ‘Le Soviet du F.C.B.’. Een stukje voetbalgeschiedenis vervat in ludieke symboliek.

foto-4-small

De kampioenenploeg van Club in 1920, collectie Stadsarchief Brugge

Voetbal als opvoedingsideaal 

De intrede van het voetbal zoals we het vandaag kennen, gebeurt op het einde van de 19de eeuw in Engeland. Sport heeft er een belangrijke plaats in de opvoeding, in scholen en universiteiten. Leerlingen en studenten moeten zowel fysiek als mentaal hun mannetje kunnen staan. Niet toevallig dus dat de spreuk ‘Een gezonde geest in een gezond lichaam’ het motto van veel sportverenigingen zal worden, ook dat van Club Brugge. Tegen deze achtergrond doen sporten als rugby en voetbal  hun intrede in de scholen. Al snel wordt voetbal heel populair in Engeland en maakt van daaruit de overtocht naar Europa.

Geen wonder dus dat het voetbal België binnenkomt via Britse migranten en de scholen. Niet toevallig ook dat dit gebeurt in steden met een sterke Engelse aanwezigheid: Antwerpen met de haven, Brussel als centrumstad, Gent en Brugge met de linnenindustrie. Zij vormen de basis voor de Belgische traditievoetbalclubs. In Brugge vormt zich bovendien ook een ‘Engelse kolonie’ van oud-militairen, lagere adel, oud-kolonialen en industriëlen. Veel van hun kinderen vinden hun weg naar Belgische kostscholen en athenea. De ideale snelweg om het voetbalspel op de speelplaatsen te brengen.

foto-3-small

De kampioenenploeg van Cercle in 1911, collectie Stadsarchief Brugge – verzameling Brusselle-Traen

Het ontstaan van Club en Cercle 

In de tweede helft van de 19de eeuw verspreiden rugby, cricket, tennis en voetbal zich vanuit het English College aan de Augustijnenrei naar de Brugse scholen. Het zijn oud-leerlingen van de Broeders Xaverianen, gekend als de Frères, die in 1891 samen met collega’s uit het Koninklijk Atheneum en het Jozefietencollege van Melle aan de basis liggen van de eerste Brugse Football Club. In 1894 scheurt de Franstalige, meer aristocratische Football Club Brugeois zich af, maar in 1897 smelten beide clubs weer samen onder de naam FC Brugeois. Dat is het Club Brugge dat vandaag in de Jupiler Pro League speelt maar dat pas vanaf 1972 officieel die Nederlandstalige naam zal dragen.

foto-1-small

Stadsderby op de Klokke, de vroegere thuishaven van Club Brugge, seizoen 1971-1972, privécollectie

De Broeders Xaverianen zien met lede ogen aan dat ook hun jeugdspelertjes bij die eerder vrijzinnige ploeg aansluiten. De bittere schoolstrijd en de daaruit gegroeide rivaliteit tussen katholiek en officieel onderwijs zorgt ervoor dat de Frères  in 1899 Cercle Brugge oprichten als katholiek alternatief.

De aard van het beestje

Door de vele fusies en splitsingen krijgt Club een elitaire Franstalige bovenlaag, naast een brede volkse en Nederlandstalige basis. Door de stichtende leden, de gebroeders Lescrauwaet, hebben ze ook banden met de Koninklijke Roeiclub Brugge, toen gekend als Sport Nautique. Cercle daarentegen is uitgesproken katholiek van karakter en meer burgerlijk.

De wisselwerking met de stad en zijn ondernemers bepaalt de verdere geschiedenis van beide ploegen. In 1920 wordt Albert Dyserinck voorzitter bij Club. Hij is directeur van de Nederlandse Gist- en Spiritusfabriek. Veel spelers werken daar. Dyserinck ligt aan de basis van de sportieve en infrastructurele uitbouw van de ploeg. De spilfiguren bij Cercle zijn meestal te vinden in de toplaag van de Brugse maatschappij. Onder hen Edgar De Smedt, baron Rene De Peellaert en toenmalig burgemeester Pierre Vandamme, allen ooit voorzitter van de vereniging.

‘Le Soviet’ van René De Pauw ontrafeld

Kunstschilder en graficus René De Pauw (1887-1946) heeft wel iets met voetbal en zijn gladiatoren. Deze leerling van de Brugse Academie voor Schone Kunsten is goed bevriend met Albert Dyserinck. Op het eerste hoogtepunt van FC Brugeois in 1920 maakt De Pauw de spotprent ‘Le Soviet du F.C.B.’.

Is die prent een kritiek op of een hulde aan de ploeg van zijn vriend Dyserinck? De sfeer op de prent is best grimmig. Er is discussie tussen de leden van het bestuur, de oude Achilles Grand’Alton met het brilletje en Joseph Hoste, de man die letterlijk aan de kant van de voorzitter van de Club staat. Zijn hand rust op een fles champagne van een merk dat Dyserinck ook officieel vertegenwoordigt. Grand’Alton is de oude aristocratische, francofone trouwe soldaat. Jaren ondervoorzitter. In 1919 ziet hij weerom de voorzittersstoel aan zijn neus voorbij gaan, richting Albert Dyserinck.

Dyserinck is goed omringd. Uiterst rechts staat ploegafgevaardigde Félix Spousta, met kenmerkende hoed en bokshandschoenen. Hij heeft net speler Edgar Van Boxtaele tegen de vloer gemept. Een verwijzing naar Clubs vurige achterban, die in korte tijd een kwalijke reputatie opbouwt? Of een verwijzing naar de machtsstrijd op bestuursniveau? Want dit is de periode waarin Dyserinck vernieuwingen doorvoert en het Comité Central versterkt met een Comité Sportif voor de sportieve beslommeringen. Een autonome pijler waar Hoste, Spousta, Boxtaele en Cambier lid van zijn. De titel van de prent is een knipoog naar de politieke actualiteit in Rusland. Daar is na de Oktoberrevolutie van 1917 een communistisch regime aan de macht gekomen, dat werkt met een sovjetcongres waarin afgevaardigden van lokale sovjets (raden van arbeiders, boeren en soldaten) zetelen.

Misschien wil De Pauw ook wel de verandering tekenen. De manier waarop De Pauw speler Cambier (uiterst links) neerzet is vooral niet-sportief: een sigaret in de mond, jenever in de hand, fles aan de voet. Een vreemde pose voor een voetballer in een periode waarin Dyserinck net van de gezondheid van zijn spelers en hun begeleiding een speerpunt wil maken binnen de club. Het symbool dus van het voorbije Club? In 1923 stopt Cambier met voetballen en concentreert zich opnieuw op het uitbaten van… zijn café in de Zuidzandstraat.

‘Le Soviet’ leest op die manier dus eerder als een clash tussen twee periodes, als een schakelmoment: na de eerste titel liggen nieuwe, andere wegen open.

Ondertussen bij Cercle

Van een andere orde is De Pauws portret van Louis Saeys uit 1918. Saeys is de vooroorlogse sterspeler van Cercle en de nationale ploeg. De Pauw portretteert hem in een nonchalante pose, jas losjes over de arm, licht steunend op de balustrade van het voetbalveld. Het portret van Saeys toont de voetballer op 30-jarige leeftijd, op het moment waarop hij niet alleen als speler maar ook als coach het nieuwe seizoen zal starten.

1977-gro0004_lowres

René De Pauw, Portret van Louis Saeys, collectie Groeningemuseum (1977.GRO0004.I)

Het werk van René De Pauw is doorspekt met een vleugje blauw, groen en zwart. Het toont een momentopname in de Brugse geschiedenis, waarop voetbal niet langer ontspanning is, maar complex en zakelijk wordt. Waarin voetballers idolen zijn en voetbal- en sporterfgoed de weerspiegeling is van haar sociale inbedding. Of hoe Clubzotten en Cerceltrutten ook onderdeel van het Brugse DNA worden.

Meer weten?

In de stadshallen op de eerste verdieping van het Belfort kan je de tentoonstelling ‘125 jaar Club Brugge‘ bezoeken.

Dries Vanysacker, Van FC Brugeois tot Club Brugge KV. De maatschappelijke inbedding van een Brugse Vlaamse, Belgische en Europese voetbalploeg, Brugge, 2010.

Jos Claeys, Jubileumboek Cercle Brugge KSV. 100 jaar Cercle Brugge 1889-1999, Brugge, 1999.

Kristel Van Audenaeren, Voetbal, een verhaal van heldenverering en zelfspot. Grafisch werk en schilderij van René De Pauw in het Volkskundemuseum, in: Museumbulletin Musea Brugge, jg. 33 (2013), nr. 4, blz. 14-15.

 

Meer objecten en verhalen

2 gedachten over Clubzot of Cercletrut

  1. […] Van Damme die als edelsmid werkt in Brugge. Zijn zonen zetten de zaak verder. Een van hen is Pierre Van Damme, die later burgemeester van Brugge wordt en voorzitter van Cercle […]

  2. […] verzoekprogramma ‘Groetjes uit Brugge’. Als omroeper / thuisverslaggever van Club Brugge is hij natuurlijk ook een graag geziene figuur. De liefde voor De Club zorgt ook voor twee […]

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *