De Madonna met Kind van Michelangelo

Jazeker, Brugge, de stad die bekend is voor zijn Vlaamse Primitieven, bezit een authentiek beeld van dé Italiaanse renaissancekunstenaar bij uitstek: Michelangelo Buonarroti. En dat al heel lang. Wat meer is: het is het enige werk van Michelangelo dat nog tijdens zijn leven de laars van Italië verlaat.

Die prestatie is toe te schrijven aan een visionair man, Jean Mouscron, lid van een rijke lakenhandelaarsfamilie uit Brugge. Hij koopt het beeld van Michelangelo in 1506 voor de prijs van 100 dukaten. Het beeld reist van Florence via Lucca naar Brugge. In 1514 krijgt de Madonna een plaats in de Onze-Lieve-Vrouwekerk, in een monumentaal gebeeldhouwd altaar in de zuidbeuk. De familie Mouscron is aan de voet van het altaar begraven.

sb_olv_kerk_13-small

Altaar met de Madonna van Michelangelo, O.L.V.-kerk Brugge, (c) Sarah Bauwens

Pauselijke opdracht

In 1501 sluit Francesco Piccolomini, de latere paus Pius III, een overeenkomst af met Michelangelo. De kunstenaar krijgt de opdracht om vijftien levensgrote beelden uit het fijnste witte carraramarmer te kappen voor een kapel in de kathedraal van Siena, waar Piccolomini op dat ogenblik kardinaal is. Twee jaar later echter, in 1503, maakt Piccolomini promotie: hij wordt paus Pius III. Maar lang duurt zijn pausdom niet: hij sterft nauwelijks een maand later.

altar_piccolomini_siena_04_m-hermoso-cuesta

Het Piccolomini-altaar in de kathedraal van Siena (c) M. Hermoso Cuesta

Uit bewaard gebleven documenten weten we  dat er in 1504 vier van de vijftien bestelde beelden voltooid zijn. Zij komen in Siena terecht. Ze stellen een paus, een bisschop en de heiligen Petrus en Paulus voor. De rest van de opdracht werkt Michelangelo niet af. Gedeeltelijk omdat de opdrachtgever overleden is en er onenigheid ontstaat tussen Michelangelo en de nabestaanden van de paus. Maar vooral omdat hij naar Rome wordt geroepen door Pius’ opvolger, Julius II voor een ook niet oninteressante opdracht: Michelangelo mag de Sixtijnse kapel voorzien van de fresco’s die vandaag nog steeds duizenden toeristen lokken.

Maar: Michelangelo heeft al wel alle marmer voor zijn opdracht in Siena gekocht. De voorschotten die hij ontving voor zijn ontwerpen en de aankoop van materiaal, genereren een juridische stroom van brieven tot na zijn dood. Kort nadat er goedkeuring is gegeven over de gerealiseerde beelden en afspraken zijn gemaakt om de andere beelden binnen de twee jaar af te werken en in de kapel in Siena op te stellen, verbreekt Michelangelo vanuit Rome het contract. Uit het aangekochte carraramarmer dat voor de overige beelden bedoeld is, kapt Michelangelo onder andere de Madonna van Brugge.

madonna_detail_sb-small

Detail van de Madonna van Michelangelo, O.L.V.-kerk Brugge, (c) Sarah Bauwens

Wereldlijke opdracht

De broers Jean en Alexander Mouscron leren Michelangelo waarschijnlijk kennen door een gemeenschappelijke zakenvriend, de bankier Giovanni Balducci. Via hem is ook de betaling aan de kunstenaar geregeld: in de bewaarde rekeningboeken van de Galli & Balducci-bank staan twee stortingen van telkens 50 dukaten genoteerd. Pittig detail: het is bankdirecteur Jacopo Galli die Michelangelo eerder de opdracht voor het Picollomini-altaar in Siena bezorgde via zijn connecties met rijke internationale zakenpartners en de lokale Florentijnse, Romeinse en Sienese gezagsdragers. In elk geval is deze bestelling een authentiek en kunstzinnig bewijs van de belangrijke rol van Brugge in de internationale handelswereld zo’n 450 jaar geleden.

madonna_detail-kind_sb-small

Detail van de Madonna van Michelangelo, O.L.V.-kerk Brugge (c) Sarah Bauwens

Jean Mouscron schenkt het beeld aan de Onze-Lieve-Vrouwekerk in 1514. Enkele jaren later komt Albrecht Dürer, een ander icoon uit de kunstwereld, het daar bewonderen. De Madonna staat in een nis van zwarte toetssteen, die op zijn beurt in een ruimer architecturaal geheel wordt geplaatst. De familie Mouscron stelt een document op waarin zij duidelijk stipuleert dat het beeld nooit mag worden verplaatst. De geschiedenis beslist daar anders over…

In de zoutmijn

De Madonna verlaat Brugge een eerste keer als gevolg van de Franse revolutie. Napoleon droomt van een groot Nationaal Museum in Parijs en de Madonna hoort daar volgens hem thuis. Nadat Napoleons kansen gekeerd zijn, keert de Madonna in 1815 terug naar Brugge.

Het beeld wordt een tweede keer geroofd tijdens de Tweede Wereldoorlog. Dan is het Hitler die de Madonna selecteert voor zijn grote museum in Linz. Nadat Hitler verslagen is, redden de Monuments Men de Madonna samen met vele andere kostbare kunstwerken uit de zoutmijnen van Altaussee in Oostenrijk. Maar pas negen jaar na die redding, in 1954, kunnen de Bruggelingen weer een kaarsje branden voor hun Madonna.

Meer weten?

De Madonna kan je gaan bewonderen in de Onze-Lieve-Vrouwekerk.

Frank Zöllner, Michelangelo (1475–1564). Complete works, Taschen Verlag, 2014: een algemeen overzicht van Michelangelo’s leven en werk.

Harold R. jr. Mancusi-Ungaro, Michelangelo. The Bruges Madonna and the Piccolomini Altar, Yale University Press, New Haven en London, 1971: een studie van de archiefstukken rondom de opdracht van het Piccolomini altaar en het Madonnabeeld in Brugge.

 

Meer objecten en verhalen

3 gedachten over De Madonna met Kind van Michelangelo

  1. […] te Brugge te vinden en is mogelijk ook door Pieter Pourbus ontworpen. Ze hangt in de buurt van de Madonna met Kind van […]

  2. […] vergeten dat zich in Brugge al twee renaissancewerken bevinden die inspiratie kunnen bieden: de Madonna van Michelangelo en de tondo van della […]

  3. […] Maar Brugge ziet ook waardevolle kunstwerken verdwijnen naar Parijs om deel uit te maken van het Musée Napoléon in het Louvre. Jan van Eycks ‘Madonna met Kanunnik Van der Paele’ keert in 1816 terug […]

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *