De porseleinkaarten van Daveluy

Stadsgezichten, stadsgidsjes, boeken, kranten, speelkaarten… De persen van de familie Daveluy draaien in de 19de eeuw op volle toeren. Ook porseleinkaarten zitten in hun aanbod – glanzende kleinoden met een ongezond randje.

Familiebedrijf

De stichter van het familiebedrijf Daveluy is Edouard-Alexis Daveluy (1812-1894). Hij richt in 1834-1835 een steendrukkerij op in Brugge, hierin gesteund door zijn vader die in Gent een prentenhandel uitbaat. De Daveluys verhuizen enkele keren. Vanaf 1838 zitten ze in de Hoogstraat en in 1847 is zowel de steendrukkerij als de winkel terug te vinden in de Groenerei 6-7.

mus050316_70

Visitekaartje van drukkerij Daveluy, porseleinkaart, 1842-1860, coll. Stadsarchief Brugge

Edouard Daveluy en zijn echtgenote Anne d’Elhougne krijgen acht kinderen. Zoon Victor Daveluy wordt klaargestoomd om in Brugge de activiteiten van zijn vader verder te zetten. Hij sterft echter op jonge leeftijd in 1886, wat de ontwikkeling van het bedrijf niet ten goede komt. Zijn weduwe zet de zaak verder, maar wanneer in 1894 zowel Edouard Daveluy, zoon Jules als kleinzoon Amedée sterven, komt het bedrijf dit niet te boven. In 1909 neemt Brugeoise d’Imprimerie et de Publicité de zaak over. Het einde van het familiebedrijf Daveluy.

2_doodsbriefeddaveluy

Overlijdensbericht van Edouard-Alexis Daveluy, coll. Stadsarchief Brugge

Een huis van vertrouwen

Dat er interesse is om de firma over te nemen, mag niet verbazen. Daveluy staat bekend om zijn hoge kwaliteit van steendruk. Deze vlakdruktechniek wordt vanaf 1800 toegepast en maakt het mogelijk om illustraties goedkoop te reproduceren. Het vakmanschap van Edouard Daveluy springt in het oog en hij verkrijgt in 1842 van koning Leopold I de titel ‘Lithograaf des konings’. Hij legt zich dan ook gedreven toe op het verbeteren van het drukprocédé.

Tegelijkertijd kan Daveluy zijn karretje aanhaken bij de Brugse politiek om de stad als toeristische bestemming in de markt te zetten. Brugse stadsgezichten, al dan niet in kleur en al dan niet in albums gebundeld, rollen van de persen en bepalen mee de beeldvorming rond de stad. Voor wie een kleinere beurs heeft, biedt men toeristische gidsen aan.

3_lithoburg

Litho met de Heilig Bloedkapel op de Burg, coll. Stadsarchief Brugge

Een huis van verfijning

De firma Daveluy produceert ook nog een ander soort drukwerk waarop de stad, al dan niet rechtstreeks, figureert: de zogenaamde porseleinkaarten. Halfweg de 19de eeuw zijn deze porseleinkaarten erg populair als gelegenheidsdrukwerk. Zo verschijnen er geïllustreerde reclamekaartjes voor handelszaken en hotels, naamkaartjes voor gegoede burgers, menukaarten voor diners, uitnodigingen… Deze porseleinkaarten zijn niet alleen interessant voor de afbeeldingen van bijvoorbeeld een specifiek bedrijfs- of handelspand. Ze bevatten ook een schat aan informatie over bedrijven, handelaars, horecazaken of exclusieve festiviteiten.

Porseleinkaarten zijn meestal klein van formaat en gedrukt op wit en glanzend karton. Ze zijn vaak kleurrijk en met een sierlijke grafiek en de nodige zorg vormgegeven. Ze danken hun naam aan het gebruik van een verf die men ook voor het vervaardigen van porselein gebruikt. Een samenstelling uit kaolien en loodwit zorgt voor de aantrekkelijke glans. De firma Daveluy bedient zijn ruime cliënteel én zichzelf gedurende een tiental jaar met dit bijzondere drukwerk. Na 1860 dooft de productie uit, waarschijnlijk omdat de samenstelling van de verf de productie tot een ongezonde arbeid maakt.

mbu001000454_detail

Detail uit het visitekaartje van zadelmaker J. Stubbe, porseleinkaart, 1842-1860, coll. Stadsarchief Brugge

Een huis van vernieuwing

De firma Daveluy heeft echter nog genoeg andere producten om zichzelf mee op de markt te zetten. Speelkaarten bijvoorbeeld, in de meest uiteenlopende vormen: speelkaarten voor dagelijks gebruik, luxe-uitgaven, een dierentarot, waarzegkaarten, gezelschapsspellen, reclamekaarten… Al dit drukwerk van Daveluy is gekend en geroemd omwille van zijn kwaliteit en creativiteit. Geen wonder dus dat de firma zijn producten wil beschermen. Het oudste depot van Daveluy wordt aangevraagd in Brugge op 15 februari 1847 voor de ‘cartes nationales’.

foa20747

Portret van een vrouw, foto, 1875, coll. Stadsarchief Brugge

Daveluy springt ook op de kar van de fotografie. Aanvankelijk gebeurt dit in functie van het voorbereidend werk voor het maken van lithografische stadsgezichten. Maar vanaf 1860 wordt Daveluy toonaangevend op het vlak van fotografie. In de gebouwen van de drukkerij aan de Groenerei richt men in 1861 zelfs een volledige studio in want de portretfotografie komt sterk opzetten. Vader Edouard Daveluy neemt het initiatief, maar het is de oudste zoon Victor die zich op jonge leeftijd op de fotografie gooit en deze bedrijfstak doet bloeien. En zo komt ook de Bruggeling zelf in beeld, vastgelegd op de fotografische glasplaat.

mbu001000296_detail

Detail uit een huwelijksgedicht, porseleinkaart, 1844, coll. Stadsarchief Brugge

Maar ook de stad zelf komt weer in beeld. In 1866 schenkt Victor Daveluy het album ‘Bruges et ses monuments’ met 15 – dit keer fotografische – zichten op Brugge aan koning Leopold II, naar aanleiding van diens blijde intrede. Door het overlijden van Victor Daveluy op 40-jarige leeftijd begint de machine echter te sputteren. Maar dan heeft de druk- en fotografiekunst van deze ondernemende en getalenteerde familie ons al een schat aan bronnen bezorgd.

Meer weten?

Het Brugse stadsarchief bezit een uitgebreide collectie porseleinkaarten. Je kan ze bekijken via de site Erfgoed Brugge.

Jan D’Hondt e.a., Daveluy. Woord en beeld in Brugge – 19de eeuw, Brugge, 2005.

Luc Biebouw e.a., Daveluy: de Brugse drukkersfamilie – Brugge’s trots en koninklijke troef, Brussel, 2004.

Meer objecten en verhalen

1 gedacht over De porseleinkaarten van Daveluy

  1. […] Porseleinkaart uit 1844 met centraal een zicht op de Vismarkt, coll. Stadsarchief Brugge […]

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *