Brugs hoogversierd aardewerk

De Brugse Potterierei heeft haar naam niet gestolen. In de middeleeuwen hebben vele pottenbakkers er hun werkplaats. Tijdens opgravingen eind jaren ’70 en ‘80 vindt men resten van het 13de-eeuwse pottenbakkerscentrum terug.

Naast massa’s misbaksels treffen de archeologen ook resten van de pottenbakkersovens zelf aan. Tussen het gewone rode en grijze middeleeuws aardewerk vallen kleurrijke, rijkversierde scherven op. Het zijn resten van het zogenaamd Brugs hoogversierd aardewerk, genoemd naar het Engelse highly decorated pottery.

Potterierei_grijs (Small)

De Potterierei op de kaart van Marcus Gerards, 1562

Tweemaal gebakken

Technisch gezien is dit aardewerk vervaardigd uit dezelfde grondstoffen als het gewone rode aardewerk. Het verschil is dat het hoogversierd aardewerk tweemaal gebakken wordt. Nadat de pottenbakker een witte sliblaag en/of de kenmerkende versiering heeft aangebracht, gaat het aardewerk een eerste keer de oven in. Vervolgens brengt hij een laag gekleurd loodglazuur aan en gaat het aardewerk opnieuw de oven in. Het glazuur kan verschillende kleuren hebben. Groene glazuur bekomt men door koperoxyde toe te voegen, gele of bruinige door gebruik te maken van ijzeroxide. Door de onderliggende witte sliblaag krijgt het glazuur een fellere kleur. Dankzij deze techniek kan men het kleurenpalet uitbreiden met tinten die men voorheen niet had.

Om het aardewerk te versieren, gebruikt de pottenbakker fijn uitgewerkte en verzorgde radstempeldecors waarbij hij een cilindertje, waarin het motief is uitgesneden, over de nog niet droge kan rolt. Zo kan hij op een gelijkmatige manier versieringen aanbrengen. Maar er wordt ook vrijer gewerkt met bijvoorbeeld  bloem- en bladmotieven, schubbendecors, gezichten (meestal met baard)…

Royal Doulton

Omdat het aardewerk tweemaal gebakken wordt, is het duurder in werkuren en brandstof. Ook het risico op misbaksels is groter. Het is dus evident dat dit aardewerk, ook door de mooie versieringen, als een luxueuzere en duurdere soort vaatwerk in de markt wordt gezet. Deze duurdere huisraad is ideaal om te etaleren in het zicht van vrienden en bezoek. Een beetje zoals de Royal Doulton van Hyacinth Bucket (spreek uit: Bouquet).

Dit soort aardewerk is geen Brugse exclusiviteit. Het wordt ook elders in Vlaanderen geproduceerd. Ook in de rest van West-Europa komen vergelijkbare aardewerksoorten voor. Maar het Brugse aardewerk heeft specifieke kenmerken. Luxueuze schenkkannen met specifieke vormen, voorzien van wit slib en het typisch groene loodglazuur maken ongeveer 90% van de ons bekende productie uit. Sporadisch komen ook vetvangers, stolpen, deksels en spaarpotjes voor.

Een bijzondere subcategorie van het hoogversierd aardewerk zijn de nokversieringen of gevelbekroningen. Die plaatst men op straatgevels van publieke of private gebouwen om deze extra cachet te geven.  Ook aan deze voorwerpen is dus een statusconnotatie verbonden.

Gedegradeerd

Het hoogversierd  aardewerk is ontstaan uit een samenspel van factoren. De concurrentie met de luxegoederen die van elders geïmporteerd worden en de rol van het rijke Brugge als markt voor het betere tafelgerei spelen zeker mee. Internationale handelaars nemen de Brugse kannen mee als handelsgeschenk of rariteit. En zo zijn voorbeelden van Brugs hoogversierd aardewerk terug te vinden in Portugal, Nederland, Engeland, Schotland en de Scandinavische landen.

Het hoogversierd aardewerk verschijnt in het begin van de 13de eeuw in Vlaanderen. Het kent zeker een groot succes vanaf het tweede kwart van de 13de eeuw. Aan de Potterierei zou het tot in het begin van de 14de eeuw gemaakt worden. Rond 1325 verliest dit aardewerk echter zijn aantrekkingskracht. Er komt immers iets nieuws op de markt: geïmporteerd steengoed neemt vanaf dan de plaats in als het betere schenk- en drinkgerei. Het hoogversierd aardewerk verliest figuurlijk zijn glans en krijgt het label ‘gewoontjes’, wat zich vertaalt in een meer eenvoudige versiering. Het wordt doorsnee keukengoed.

Maar de decoratietechnieken gaan niet helemaal verloren. Rond 1400 past men ze opnieuw toe in de concurrentie met alweer een nieuw product, namelijk de geïmporteerde majolica. Er ontstaan dan bijvoorbeeld borden met slibversiering en drinkschaaltjes. Tot een volgende must have zich aandient…

Meer objecten en verhalen

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *