Zicht op de Handelskom in Brugge van Hendrik van Minderhout

De ligging op het kruispunt van land- en waterwegen brengt Brugge veel welvaart. Als in de late middeleeuwen de verbinding met de zee via het Zwin verzandt, draagt dit dan ook bij aan het verval van de stad. Maar in de daarop volgende eeuwen blijven de Bruggelingen ijveren voor een verbinding met de zee.

Deze verbinding creëren is een ware strijd tegen de natuurelementen. Tot het einde van de 16de eeuw volhardt men in het uitbaggeren maar er worden ook andere initiatieven genomen zoals het graven van de Verse Vaart in het tracé van het Oude Zwin tot net voorbij Damme. Het stadsbestuur wil aan de buitenwereld duidelijk maken dat Brugge nog steeds troeven heeft als handelsstad. Het vraagt aan Marcus Gerards een kaart van de stad en haar omgeving te graveren. Om de goede positie als handelsstad te benadrukken neemt Gerards, in opdracht van het bestuur, een loopje met de waarheid: hij tekent Brugge veel dichter bij de zee dan in werkelijkheid. Van Minderhouts ‘Zicht op de Handelskom’ is waarschijnlijk ook zo’n propagandamiddel.

0000.GRO0176.I

Hendrik van Minderhout, Zicht op de Handelskom in Brugge, circa 1665, coll. Groeningemuseum Brugge (0000.GRO0176.I), (c) Lukas – Art in Flanders vzw, foto: Hugo Maertens

Graafwerken

De aartshertogen Albrecht en Isabella starten met het herstellen van de Vlaamse havens en het graven van nieuwe verbindingen tussen Gent, Brugge, Oostende, Nieuwpoort en Duinkerke. Zo komt er het kanaal Brugge-Gent dat in 1623 geopend wordt. Ondertussen werkt men ook al aan de verdere verbinding Brugge-Oostende. Dit is geen nieuw kanaal maar een uitdieping en verbreding van de bestaande Ieperleet tot Plassendale. Vandaaruit graaft men een nieuw recht stuk naar Oostende. Zo is Brugge weer een belangrijke schakel in het kanalennetwerk met een verbinding naar de zee, en als doorgangshaven voor goederen die landinwaarts moeten. Dit alles betekent ook nog eens een stevige stimulans voor de verwerkende nijverheden in de stad.

kaartje handelskom

Waterwegen in en om Brugge, kaart: Elien Vernackt

Op het einde van de Oostendse Vaart legt Brugge in 1664 een grote havenkom aan. Brugge ziet het groots en is er zeker van: de middeleeuwse gloriedagen komen er weer aan. De Handelskom wordt uitgebouwd met kades, scheepswerven en opslagruimtes. Ter gelegenheid van de ingebruikname van de Handelskom in 1665 laat het stadsbestuur (opnieuw) een plaat graveren om Brugge als handelsplek te promoten. Bovenaan zien we een zicht op de stad vanuit het noorden met op de voorgrond een met schepen gevulde Handelskom. In het midden is het noorden van de binnenstad getekend met de vestingen tussen de Dampoort en Ezelpoort, de in Vaubanstijl versterkte Handelskom en de Oostendse Vaart. In het onderste deel zien we de Oostendse Vaart tussen Brugge en Oostende. Samen promoten de drie delen de perfecte bereikbaarheid van de stad.

Stedenatlas_London British Library

Cornelis van Caukerke, Bruga Flandrorum Urbs et Emporium Mercatu Celebre, 1665, coll. British Library Londen, bron: Brugge. Historische Stedenatlas van België

 

Schilderwerken

Hendrik van Minderhout schildert een gelijkaardig zicht. Van Minderhout woont in Brugge en als specialist in maritieme taferelen schildert hij ook de Brugse Handelskom. Op de achtergrond zien we het panorama van de stad: het belfort, de O.L.V.-kerk, de torens van Sint-Gillis, Sint-Jakobs en het seminarie zijn duidelijk te herkennen. Op de voorgrond liggen enkele grote zeeschepen die rijkelijk opgetuigd zijn. Op de kade loopt een geitenhoedster en stopt een door paarden getrokken koets. Ook op de schepen is het een drukte van jewelste. Vanop het schip de Viva Vlanderen wordt zelfs een schot gelost.

Helemaal rechts onderaan zien we de Oostendse Vaart waarlangs zeeschepen van wel 400 ton Brugge kunnen bereiken. Net als tijdens de hoogdagen van de 14de en 15de eeuw trekt in het midden via de Lange Rei een stoet aan witte zeilen de stad in om in het centrum goederen te lossen.

loop van de Reie_SAB_detail2

Schepen naderen de Poortersloge, detail uit: De loop van de Reie van de Poortersloge tot de Dampoort, 16de eeuw, coll. Stadsarchief Brugge (Oud Archief, reeksnr. 107, Kaarten en plannen, nr. 88bis), foto: Hugo Maertens

Laden en lossen

De tollijsten van de Oostendse Vaart vertellen ons om welke goederen het gaat: wijn en brandewijn uit Bordeaux, boter uit Dublin, tarwe, haring en kaas uit Rotterdam, rogge en kaas uit Amsterdam, drapperiestof, kalfsvellen, konijnenpels, galnoten, katoen, lijm en boter uit Londen, vijgen en brandewijn uit Duinkerke, wijn uit Calais, lood en tin uit Rouen, oesters uit Engeland, brandewijn en haring uit Oostende, wijn uit Nantes, zout uit Sluis, aardewerk uit Keulen… Ook gezouten zalm en vlees, tabak, granaatappels, kolen en lijm worden telkens in grote hoeveelheden getransporteerd. In omgekeerde richting vertrekken vanuit Brugge vooral producten uit de textielsector zoals saai, lijnwaad, damast, fustein en kant.

0000.GRO0176.I_geiten en koets

Geitenhoedster en koets, detail uit: Hendrik van Minderhout, Zicht op de Handelskom in Brugge

Vandaag staan aan de handelskom nog steeds pakhuizen, maar die zijn pas later gebouwd, wanneer de aanleg van de Coupure en de ringvaart de handelskom nieuw leven inblaast. De oudste pakhuizen worden na WOII gesloopt voor de uitbreiding van de Gistfabriek. Het resterende pakhuis is dan ook een unieke getuige van het economisch verleden van Brugge in de 17de en 18de eeuw. Een stukje erfgoed dat ook erfgoed(behoeders) herbergt: de Erfgoedcel en de archeologische dienst Raakvlak hebben er hun kantoren en de archeologische vondsten en de steencollectie van Musea Brugge vonden er onderdak.

Pakhuizen_SAB_FO A20697_voor 1950

De pakhuizen aan de Handelskom die moesten wijken voor de Gistfabriek en de brandweerkazerne, coll. Stadsarchief Brugge (FO/A20697)

Meer weten?

Hans Vlieghe, Catalogus schilderijen, Stedelijke Musea Brugge, 17-18de eeuw, Brugge, 1994.

http://www.ethesis.net/brugse-haveninfrastructuur/haveninfrastructuur_hfst_1.htm

Jean Luc Meulemeester, Van Brugge naar de zee, wel via Plassendale, in: Vlaanderen, jg. 49 (2000), p. 164-171.

Marc Ryckaert, Brugge. Historische stedenatlas van België, Brussel, 1991.

Meer objecten en verhalen

6 gedachten over Zicht op de Handelskom in Brugge van Hendrik van Minderhout

  1. Ignace Anseeuw schreef:

    heel mooi artikel

  2. […] ook de economische situatie onder de loep. Die is verre van rooskleurig. De moeilijke toegang tot waterwegen, de buitenlandse handelaars die de stad verlaten, de ambachtslui (en dan vooral de textielsector) […]

  3. […] Oostendse handelaars verkiezen de pakhuizen aan de Brugse Handelskom voor het opslaan en veilen van thee. Die zijn beter onderhouden en minder blootgesteld aan vocht, […]

  4. […] en de Noordzeehavens. Kanalen verbinden Brugge met Gent, Oostende, Nieuwpoort en Duinkerke, zoals elders op deze blog te lezen […]

  5. […] in onbruik. Het handelscentrum verplaatst zich naar andere delen van de stad, onder andere naar de Handelskom. Vanaf 1787 valt de watertoevoer richting Waterhalle zelfs helemaal weg omdat de Kraanrei ter […]

  6. Kurt Visser schreef:

    Mooi artikel over de Handelskom, en dit gelezen met een heerlijke Brugse Zot!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *