Het beeldje van koning David

Wie de binnenplaats van het Stedelijk Conservatorium opwandelt, komt aan de linkerkant een beeldje tegen van een zittende koning David, compleet met kroon en lier. Het verhaal achter dit beeld voert ons niet terug naar het Heilig Land uit het Oude Testament. We blijven wel degelijk op Brugs grondgebied.

Ryelandt 100b

Joseph Ryelandt, ca. 1905, coll. Stadsarchief Brugge, Fonds Joseph Ryelandt

Dit beeld van koning David heeft immers toebehoord aan Joseph Ryelandt, een van de directeurs van het conservatorium. Ryelandt (1870-1965) mag met recht en rede Brugges belangrijkste romantische componist worden genoemd. Hij is nauw met de stad verbonden: hij wordt er geboren, loopt er school, blijft er levenslang wonen, schrijft er de meeste van zijn werken, voedt er zijn kinderen op, sterft er en ligt er begraven. Kan men meer ‘van Brugge’ zijn?

De lokroep van de muziek

Joseph Ryelandt wordt geboren op 7 april 1870 in een welstellende, zeg maar rijke, familie van Franstalige katholieken. Zijn moedertaal is en blijft het Frans, hoewel hij ook uitstekend Nederlands (of eerder de Brugse variant daarvan) spreekt. Vlaamsvoelendheid is hem ook niet vreemd.

SL771_001_SAB_1885_Ryelandt achterste rij links St Lodewijkscollege (Small)

Klasfoto Sint-Lodewijkscollege, 1885. Ryelandt staat op de achterste rij links. Foto: Beeldbank Brugge/Stadsarchief Brugge

Ryelandt loopt school in het Sint-Lodewijkscollege. Daarna volgen studies filosofie ter voorbereiding op zijn rechtenstudie. Maar de lokroep van de muziek klinkt luider: Joseph wil componist worden. Dit is echter buiten moeder Ryelandt gerekend, die van geen wijken wil weten. Zoon Joseph weet echter handig Edgar Tinel uit te spelen (je zou het bijna een advocatenstreek noemen…) en vraagt deze om zijn muzikaal talent te beoordelen. Tinel heeft als directeur van het Lemmensinstituut (toen nog in Mechelen) in katholieke middens immers enig gezag. Tinel is onder de indruk van Ryelandts talent en wil hem als privéleerling aannemen. Er rest moeder Ryelandt dan ook geen andere keuze: zoonlief wordt componist. Het is Josephs oudere broer, Louis, die rechtenstudies zal volgen en later schepen van de stad Brugge wordt.

De lokroep van de poëzie

De vroegste werken van Ryelandt dateren uit de jaren 1890. Ze zijn geschreven in een laat-romantische stijl naar zijn voorbeelden César Franck en Richard Wagner. Kort na 1900 blijkt Ryelandt in België al enige ontluikende faam te bezitten.

Rond die tijd huwt hij met Marguerite Carton de Wiart, een dame uit een invloedrijke Franstalige familie. Haar zus woont als Mother Philomene in het Engels Klooster, waar ze rond die periode de lessen van Guido Gezelle volgt.

Selectie van foto’s en documenten van Joseph Ryelandt en familie, op het lied “‘k En hoore u nog niet”, muziek van Ryelandt en tekst van Guido Gezelle. Uitvoering door Kristina Meganck. 

Gezelle en Ryelandt kennen elkaar en de componist heeft tientallen van zijn gedichten op muziek gezet. Na de oorlog publiceert Ryelandt zelfs een essay in het Frans over Gezelle: deze dichter verdient meer bekendheid in het zuiden van het land, vindt hij.

GGA_6650v

Brief van Ryelandt aan Gezelle van 26 mei 1894. Hij zegt het gedicht over Sint-Idesbald ontvangen te hebben en vindt het ‘waarlijk heel schoon en goed geschikt om er muziek over te maken’. Hij zal zijn best doen ‘opdat er niet een te groot verschil zou bestaan tusschen muziek en verzen.’ Het werk werd in augustus 1894 uitgevoerd. Coll. Openbare Bibliotheek Brugge – Guido Gezellearchief (GGA6650)

Mag het iets meer zijn?

Naast liederen componeert Ryelandt vijf symfonieën voor groot orkest (waarbij de intrigerende derde symfonie uit 1908 Brahms als referentie heeft), een prachtige verzameling kamermuziek (met een uitmuntend pianokwintet) en een hele reeks pianostukken. De stijl mag meeslepend romantisch genoemd worden.

Foto’s en postkaarten van Brugge ca. 1900, muziek: Joseph Ryelandt – Symphonie No. 3.

Dit geldt ook voor zijn (lange) oratoria met groot orkest, koor en solisten, die hij zelf als zijn belangrijkste werken beschouwt. Titels als ‘Maria’ (1909), ‘Agnus Dei’ (1914) en ‘Christus Rex’ (1921) en de katholieke triomf die erachter schuilgaat, zijn niet meer van deze tijd maar het moet gezegd worden dat deze oratoria hoe dan ook een frisse muzikale complexiteit bezitten, breed-lyrische klinken, en heel natuurlijk van de ene beweging in de andere overvloeien. Het luisteren naar deze werken wordt zo minder inspannend dan gedacht.

D 390_SAB_1914 1918_soepbedeling in school ryelandt links aan tafel_A Brusselle (Small)

Soepbedeling in een school tijdens WOI met Ryelandt links achter de tafel. Foto: A. Brusselle, Beeldbank Brugge/Stadsarchief Brugge

Brood op de plank

Tijdens de Eerste Wereldoorlog zit Ryelandt, zoals de meeste Bruggelingen, in de stad opgesloten. Na de oorlog breken andere tijden aan. Ryelandts kapitaal is aanzienlijk geslonken en in 1924, op zijn 54ste, gaat hij op zoek naar zijn eerste job. Hij wordt directeur van het Stedelijk Conservatorium. Ryelandt woont op dat ogenblik in de Filips de Goedelaan, in een prachtig neogotisch herenhuis van Huib Hoste. Hij doopt het ‘Huize David’ en plaatst op de hoek een beeldje van koning David.

In 1965 sterft de componist, 95 jaar oud. Al in 1966 wordt zijn huis verkocht en afgebroken om er een appartementsgebouw neer te zetten. De familie schenkt het beeldje van koning David aan de stad Brugge. Vandaag prijkt het nog steeds op de gevel van het Conservatorium.

Wie er binnengaat, vindt nog wel andere aandenkens. In het voormalige bureau van de directeur, waar Ryelandt werkte, hangt zijn portret, gepenseeld door Flori Van Acker. Verder staat er nog een neogotische kast die de componist, samen met een groot aantal autografen van zijn werken, aan de stad schonk bij zijn afscheid in 1944. Die werken berusten inmiddels in het ‘Fonds Joseph Ryelandt’ van het Stadsarchief.

In 2020 zal het 150 jaar geleden zijn dat Joseph Ryelandt geboren werd. Heel wat Brugse culturele partners broeden nu al op ideeën om de componist gepast te fêteren.

BRU001007180_SAB_1934_huis David in sneeuw (Small)

Huize David in de sneeuw, 1934. Foto: A. Brusselle, Beeldbank Brugge/Stadsarchief Brugge

Meer objecten en verhalen

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *