Portret van Lodewijk van Gruuthuse

Pal in het centrum van Brugge staat het prachtige stadspaleis van de heren van Gruuthuse. Het is vooral Lodewijk van Gruuthuse (c. 1427-1492) wiens naam vandaag nog een belletje doet rinkelen. Met Lodewijks portret sluiten we vandaag de reeks ‘Brugge in 100 objecten’ af.

0000.GRO1557.I_MUS050824_02

Meester van de Vorstenportretten, Portret van Lodewijk van Gruuthuse, 1480-1490, coll. Groeningemuseum Brugge (inv. 0000.GRO1557.I), foto: Cel fotografie Stad Brugge

Plus est en vous

Van Lodewijk van Gruuthuse is een portret bewaard gebleven, rond 1480-1490 geschilderd door de Meester van de Vorstenportretten. Lodewijk is afgebeeld met een bidsnoer in de hand. Om zijn hals draagt hij de ketting van de Orde van het Gulden Vlies. Bijzonder is dat het schilderij nog in zijn originele kader zit. Onderaan op deze lijst staat de wapenspreuk van Lodewijk van Gruuthuse: ‘Plus est en vous’ (‘Meer is in u’). De spreuk ‘omklemt’ Lodewijks wapenschild, dat op zijn beurt omkranst wordt door, opnieuw, de ketting van het Gulden Vlies.

In dienst van de hertogen

Via erfenis en aankoop heeft Lodewijk van Gruuthuse verschillende heerlijkheden in bezit die hem de nodige inkomsten verschaffen. Een andere belangrijke bron van inkomsten is de taks die hij mag innen op (bijna) elke ingevoerde of lokaal gebrouwen ton bier – het ‘gruutgeld’. Dankzij deze inkomsten kan Lodewijk er een luxueuze levensstijl op nahouden. Ze stellen hem ook in staat een belangrijke politieke, diplomatieke en militaire rol te spelen in Brugge en daarbuiten.

uitsnit MG_0135 (Small)

Het Gruuthusepaleis naast de O.L.V.-kerk op de kaart van Marcus Gerards, 1562

Op jonge leeftijd wordt Lodewijk schildknaapschenker bij hertog Filips de Goede van Bourgondië. Vanaf dan is zijn carrière nauw verbonden met het Bourgondische hof. Hij neemt deel aan militaire acties van en voert diplomatieke missies uit voor de opeenvolgende hertogen Filips de Goede, Karel de Stoute en Maria van Bourgondië. Deze opdrachten brengen hem ook in contact met het Engelse vorstenhuis.

Lodewijk van Gruuthuse is één van de uitvoerders van het testament van Maria van Bourgondië, wanneer zij op jonge leeftijd sterft. In de gebeurtenissen na haar dood, komt Lodewijk tegenover Maria’s echtgenoot, Maximiliaan van Oostenrijk, te staan. In 1485 worden Lodewijks bezittingen geconfisqueerd. Hij verdwijnt zelfs voor drie jaar achter de tralies in Mechelen. Wanneer de politieke situatie wijzigt, komt Lodewijk vrij maar in 1489 krijgt Maximiliaan opnieuw de macht in Vlaanderen. Lodewijks carrière is dan definitief voorbij. In 1491 wordt hij op een kapittelvergadering van het Gulden Vlies beschuldigd van verraad en valt hij in ongenade. Nog voor er een uitspraak komt, overlijdt hij in zijn paleis in Brugge.

GEB090715_04 (Small)

Stadspaleis

Het is dit stadspaleis dat er vandaag nog steeds staat, in het centrum van Brugge, naast de Onze-Lieve-Vrouwekerk. Lodewijks vader start met de bouw van het Gruuthusepaleis. Hij richt circa 1425 een ruim huis langs de Reie op. Lodewijk voegt er een vleugel aan toe zodat een L-vorm ontstaat. Het meest opmerkelijke onderdeel van deze nieuwe vleugel is de bidkapel, die de verbinding maakt tussen het paleis en de Onze-Lieve-Vrouwekerk. Vanuit deze kapel kunnen Lodewijk en zijn echtgenote rechtstreeks de erediensten in de kerk volgen.

BRU001006757_Albert Elisabeth_SAB_verz G. Michiels_1902 (Small)

Kroonprins Albert en zijn echtgenote Elisabeth verlaten het net gerestaureerde Gruuthusepaleis, 1902, coll. Stadsarchief Brugge / Beeldbank Brugge, verzameling G. Michiels

Op het einde van de 16de eeuw verkoopt de familie het paleis. Vanaf de 17de eeuw doet het gebouw dienst als Berg van Barmhartigheid. In 1875 koopt de stad het Gruuthusepaleis aan, op aansturen van de Société Archéologique de Bruges. Het gebouw is in slechte staat: een restauratie dringt zich op. Die duurt, wat het hoofdgebouw betreft, van 1883 tot 1895. Voortbouwend op een aantal originele elementen, creëert stadsarchitect Louis Delacenserie een museumgebouw in neogotische stijl. De hal met het rijkelijk versierde plafond, de terugkerende L&M-decoratie op de balken die verwijst naar Lodewijk en zijn vrouw Margaretha, de gebeeldhouwde schouwen in verschillende zalen: ze dragen bij aan de grandeur van het gebouw.

Bibliotheek

Ook de bibliotheek van Lodewijk van Gruuthuse spreekt tot de verbeelding. In de loop der jaren bouwt hij een boekencollectie uit die enkel die van de hertogen van Bourgondië moet laten voorgaan in omvang. Lodewijk koopt bestaande handschriften aan maar plaatst ook zelf bestellingen. De meeste handschriften bevatten prachtige miniaturen gemaakt in Brugse en Gentse ateliers.

Lodewijk plaatst een aantal bestellingen bij Colard Mansion, die een belangrijke positie inneemt in de Brugse boekenwereld. Lodewijk is trouwens de peetvader van één van diens kinderen. Mansion groeit uit tot één van de belangrijkste incunabeldrukkers uit de Nederlanden. Maar een gedrukt boek heeft er, voor zover bekend, nooit gezeten in de bibliotheek van Lodewijk. Wel bezit hij handschriftversies van de boeken die Mansion drukt.

Veel handschriften uit Lodewijks bibliotheek zijn bewaard gebleven. Het grootste deel is kort na zijn dood in handen gekomen van de koning van Frankrijk. Ze worden tot op vandaag bewaard in de Bibliothèque Nationale de France in Parijs.

Een buitenbeentje in Lodewijks bibliotheek is het Gruuthusehandschrift. Deze bundel ziet er onooglijk uit. Hij bevat enkel teksten en muzieknotatie, geen miniaturen op het wapenschild van Lodewijk na. Sommige wetenschappers menen dat het wapenschild veel later in het handschrift is aangebracht. De uiterlijke en inhoudelijke verschillen met de andere handschriften uit Lodewijks bibliotheek zijn dan ook frappant. Hoe dan ook: één van de teksten uit het Gruuthusehandschrift behoort vandaag nog steeds tot onze literaire klassiekers: Egidius, waer bestu bleven.

Wapen Gruuthusehs (Small)

Het wapenschild van Lodewijk van Gruuthuse in het Gruuthusehandschrift, coll. KB Den Haag (79 K 10)

Plus est en vous (bis)

Plus est en vous’ is het motto van Lodewijk van Gruuthuse. ‘Plus est en vous’ wordt ook het motto van het vernieuwde Gruuthusemuseum, dat in 2019 de deuren opent (en waar Lodewijks portret een prominente plaats krijgt). Er is immers meer te vertellen dan je denkt over de voorwerpen die in het museum te zien zullen zijn. Vanaf volgende week lichten we op onze nieuwe site www.verrijkjekijkopbrugge.be al een tipje van de sluier op over deze objecten en over de werken in en om het Gruuthusepaleis. Blijf ons dus volgen op dit nieuwe adres!

Maar voor u vertrekt, nog even dit: de voorbije twee jaar zijn 100 objecten de revue gepasseerd. Welk object is u het meest bijgebleven? Laat het ons weten door tussen 2 en 30 maart te stemmen op uw favoriete object. Op Erfgoeddag (21 en 22 april) wordt de top 10 in de kijker gezet in het centraal infopunt in het Brugse Rijksarchief.

8281498406_252ab07f92_z

Foto: Cel fotografie Stad Brugge

Rest ons enkel u als lezer te bedanken en natuurlijk ook alle auteurs die aan deze reeks hebben meegewerkt: Brigitte Beernaert, Jeroen Cornilly, Leo Cuvelier, Isabelle Debie, Rudy Denolf, Els Depuydt, Lieven De Visch, Hubert De Witte, Jan D’Hondt, Noël Geirnaert, Inge Geysen, Sibylla Goegebuer, Stefaan Gruyaert, Evelien Hauwaerts, Aleid Hemeryck, Till Holger-Borchert, Jan Huyghe, Benoit Kervyn, Willy Le Loup, Kurt Priem, Marc Ryckaert, Geert Souvereyns, Eva Tahon, Marc Terry, Kristel Van Audenaeren, Ludo Vandamme, Evelien Vanden Berghe, Laurence Van Kerkhoven, Hilde Van Parys, David Vergauwen, Elien Vernackt, Katelijne Vertongen, Dieter Verwerft en Thomas Wets.

Meer objecten en verhalen

3 gedachten over Portret van Lodewijk van Gruuthuse

  1. Johny RECOUR schreef:

    Vermeldenswaard lijkt mij het feit dat Lodewijk van Gruuthuuse, weliswaar verplicht door Karel de Stoute, onderdak verleende aan Edward IV (die van de reeks The White Queen) en door Edward werd gehonoreerd met de titel Hertog van Winchester, tot nu toe slechts driemaal toegekend en een enkele keer aan een Bruggeling.

  2. karl schreef:

    Ik wil jullie ook bedanken voor het wekelijkse nieuwe inzicht door oude voorwerpen.

    Een mooie formule, die voor mijn part verder mag worden gezet. Op naar de volgende honderd?

    1. Bruggemuseum schreef:

      Bedankt, Karl! Vanaf 6 april zullen we op onze nieuwe blog, http://www.verrijkjekijkopbrugge.be, elke maand een object uit de Gruuthusecollectie in de kijker zetten. Wordt vervolgd dus!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *