Borstjuweel van Joos de Bul

De collectie van het Gruuthusemuseum werd onlangs verrijkt met een bijzonder, Bourgondisch object: het borstjuweel van Joos de Bul. Een wat? Joos wie?

Op het juweel, dat 17 cm hoog is, staat centraal Sint-Joos (of Judocus) afgebeeld onder een baldakijn. De heilige is herkenbaar aan zijn reistas. Onder Sint-Joos is een wapenschild te zien: het wapen van de familie De Bul. Links en rechts verschijnt uit wolken een hand met een slinger. Daaronder de resten van initialen: J en K, voor Joos en Katherine. Het juweel is gemaakt uit verguld zilver en koper, en is deels geëmailleerd.

Het borstjuweel van Joos de Bul, foto: Rudy De Nolf

Het Broederschap van Sint-Joos

Een dergelijk juweel wordt gedragen door een hoofdman of deken van een broederschap of gilde tijdens speciale gelegenheden of processies. Joos de Bul is een vooraanstaand lid van de Gilde van Sint-Joos en deken van het Broederschap van Sint-Joos in Brugge. Naast devotie tot de heilige Joos, wijdt dit broederschap zich ook aan de zorg voor minderbedeelden, meer bepaald uit de beroepsgroep van de kleine visverkopers (de mandendragers).

Het Broederschap van Sint-Joos heeft een passantenhuis in de Ezelstraat waar daklozen en behoeftigen onderdak kunnen krijgen. In 1454, een eeuw na de oprichting, wordt het grondig verbouwd, waarschijnlijk dankzij een riante schenking van Joos de Bul. Op de deurnaald van de toegangspoort is vandaag nog steeds zijn wapenschild terug te vinden, onder het beeldje van de heilige.

Het wapenschild van Joos de Bul onder het beeldje van Sint-Joos aan het voormalige passantenhuis Sint-Joos in de Ezelstraat, foto: Stad Brugge, Jan Termont

Joos de Bul, gul en gastvrij

Joos de Bul is dan ook niet van de minste. Hij is een welgesteld, invloedrijk man die onder andere stadsmagistraat wordt onder Karel de Stoute. Hij is één van de Bruggelingen die de Engelse koning Edward IV ontvangt tijdens diens ballingschap. Als dank ontvangt Joos de ordeketting van het huis van York. En hij mag zijn wapenschild delen met dat van Engeland, vandaar de drie leeuwen.

Met zijn financiering van het passantenhuis, zorgt Joos de Bul voor zijn zielenheil. Hij steunt niet alleen de verbouwing, hij schenkt ook lithurgische gewaden, een tapijtkleed en een schilderij. Joos sterft in 1488. Hij wordt samen met zijn vrouw, Katherine de Backere, in het koor van de kapel van het passantenhuis begraven. Op hun grafsteen is hetzelfde wapenschild als op het juweel terug te vinden. Het is er oorspronkelijk omringd met de ketting van het huis van York, in koperen inlegwerk.

Koperen inlegwerk van het graf van Joos de Bul: de ketting van het huis van York, coll. O.C.M.W. Brugge, foto uit V. Vermeersch, Grafmonumenten te Brugge voor 1578

Het borstjuweel van Joos de Bul krijgt een plaats in het Gruuthusemuseum maar je kan het nu al bekijken op de tentoonstelling Schatten van Vrienden. 60 jaar aanwinsten, nog tot 27 januari 2019 in het Arentshuis. Ook de plaquette van Lodewijk van Gruuthuse kreeg daar een plaats.

Meer objecten en verhalen

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *